ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಚಹಾ ಅಂಗಡಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬೃಹತ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್ಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಯುಪಿಐ (ಯೂನಿಫೈಡ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್) ಮೂಲಕ ಪಾವತಿ ಮಾಡುವುದು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿರುವ ಯುಪಿಐ, ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಯುಪಿಐ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲೆ 'ಮರ್ಚೆಂಟ್ ಡಿಸ್ಕೌಂಟ್ ರೇಟ್' (MDR - Merchant Discount Rate) ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಮರುಹಳವಡಿಸುವ ಕುರಿತು ಹಣಕಾಸು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಉಚಿತವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಸೇವೆಗೆ ಹಣ ನೀಡಬೇಕೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಈಗ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಚಿಂತೆಗೆ ಈಡುಮಾಡಿದೆ.
ಏನಿದು ಎಂಡಿಆರ್ (MDR) ಶುಲ್ಕ?
ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು (ಡೆಬಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್, ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಅಥವಾ ಯುಪಿಐ) ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಪಾವತಿ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರಿಗೆ (Payment Service Providers) ಪಾವತಿಸುವ ಸೇವಾ ಶುಲ್ಕವನ್ನು 'ಮರ್ಚೆಂಟ್ ಡಿಸ್ಕೌಂಟ್ ರೇಟ್' ಅಥವಾ ಎಂಡಿಆರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನೀವು ಕಾರ್ಡ್ ಸ್ವೈಪ್ ಮಾಡಿ ೧,೦೦೦ ರೂಪಾಯಿ ಪಾವತಿಸಿದಾಗ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಪಾವತಿ ಕಂಪನಿಗಳು ೧% ರಿಂದ ೨% ವರೆಗೆ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಕಡಿದುಕೊಂಡು ಉಳಿದ ಹಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಪಾವತಿ ಗೇಟ್ವೇಗಳು ಹಾಗೂ ಎನ್ಪಿಸಿಐ (NPCI) ತಮ್ಮ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
'ಶೂನ್ಯ ಎಂಡಿಆರ್' ನೀತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಅಳಲು
೨೦೨೦ರ ಜನವರಿ ೧ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ರೂಪೇ (RuPay) ಡೆಬಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಯುಪಿಐ ಪಾವತಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಎಂಡಿಆರ್ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನಗದು ರಹಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಈ 'ಶೂನ್ಯ ಎಂಡಿಆರ್' ನೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಯುಪಿಐ ಬಳಕೆಯು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ದಾಖಲೆ ಬರೆಯಿತು.
ಆದರೆ, ಈ ಉಚಿತ ಸೇವೆಯು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪೇಟಿಎಂ, ಫೋನ್ ಪೇ, ಗೂಗಲ್ ಪೇ ನಂತಹ ಪಾವತಿ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಉಚಿತ ಸೇವೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಆದಾಯ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನವೀಕರಣ, ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತೆ, ಸರ್ವರ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ವಂಚನೆ ತಡೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ. ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಮತ್ತು ಪಾವತಿ ಮಂಡಳಿಗಳು (PCI) ಸರ್ಕಾರದ ಬಳಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಮನವಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಯುಪಿಐ ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ಎಂಡಿಆರ್ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿವೆ.
ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಿಗಳ ಮೇಲಾಗುವ ಪರಿಣಾಮ
ಎಂಡಿಆರ್ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿಧಿಸಿದರೆ ಅದರ ನೇರ ಹೊಡೆತ ಬೀಳುವುದು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಕಿರಾಣಿ ಅಂಗಡಿಗಳು, ತರಕಾರಿ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಉಪಹಾರ ಗೃಹಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯುಪಿಐ ಅನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿವೆ.
- ಲಾಭದ ಪ್ರಮಾಣ ಕುಸಿತ: ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಲಾಭಾಂಶದಲ್ಲಿ (Profit Margin) ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪಾವತಿಯ ಮೇಲೆ ೦.೫% ರಿಂದ ೧% ರಷ್ಟು ಶುಲ್ಕ ಕಡಿತಗೊಂಡರೆ ಅವರ ದಿನನಿತ್ಯದ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
- ಮತ್ತೆ ನಗದು ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಮರಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ: ಶುಲ್ಕದ ಹೊರೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ನಗದನ್ನು (Cash) ನೀಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.
- ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಳವಡಿಕೆಗೆ ಹಿನ್ನಡೆ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಾಗೂ ಅರೆ-ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗೆ ಹೊರಳುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಶುಲ್ಕದ ಭಯದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಬಹುದು.
ಗ್ರಾಹಕರ ಜೇಬಿಗೆ ಕತ್ತರಿ ಬೀಳಲಿದೆಯೇ?
ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಎಂಡಿಆರ್ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೇ ಭರಿಸಬೇಕು, ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ವಸೂಲಿ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಈ ನಷ್ಟವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಏರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ವೆಚ್ಚದ ಹೊರೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲೆಯೇ ಬೀಳಲಿದೆ ಎಂಬುದು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ.
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಎನ್ಪಿಸಿಐ (NPCI) ಪ್ರಿಪೇಯ್ಡ್ ಪಾವತಿ ಸಾಧನಗಳ (PPI Wallet) ಮೂಲಕ ನಡೆಸುವ ೨,೦೦೦ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವರ್ತಕ ಪಾವತಿಗಳಿಗೆ ಇಂಟರ್ಚೇಂಜ್ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಧಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ನಿಂದ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗೆ ನಡೆಯುವ ಉಚಿತ ಯುಪಿಐ ಪಾವತಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಾವತಿಗಳಿಗೂ ನಿಯಮ ಬದಲಾಗುವ ಆತಂಕವಿದೆ.
ಪರಿಣಿತರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಪರಿಹಾರಗಳು
ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಸರ್ಕಾರವು ಯುಪಿಐ ಉಚಿತ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸುವುದು - ಈ ಎರಡೂ ತೀರಾ ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದ ನಿರ್ಧಾರಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಬದಲಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ:
- ಸರ್ಕಾರಿ ಸಹಾಯಧನ (Subsidy): ಶೂನ್ಯ ಎಂಡಿಆರ್ನಿಂದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗಾಗುವ ನಷ್ಟವನ್ನು ಭರಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಬಜೆಟ್ನಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ಸಹಾಯಧನದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು.
- ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಶುಲ್ಕ ರಚನೆ (Tiered Pricing): ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ರಿಟೇಲ್ ಶೋರೂಂಗಳಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಎಂಡಿಆರ್ ವಿಧಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಬೀದಿ ಬದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಬಹುದು.
- ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಿತಿಯ ನಂತರ ಶುಲ್ಕ: ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೊತ್ತದವರೆಗಿನ ವಹಿವಾಟಿಗೆ ಉಚಿತ ಸೇವೆ ನೀಡಿ, ತದನಂತರದ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಶುಲ್ಕ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವುದು.
ಭಾರತವು ನಗದು ರಹಿತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಒದಗಿಸುವ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಮುಖ್ಯ, ಹಾಗೆಯೇ ಪಾವತಿ ಮಾಡುವ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯೂ ಮುಖ್ಯ. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಆರ್ಬಿಐ (RBI) ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರವು ಭಾರತೀಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮುಂದಿನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಿದೆ. ಉಚಿತ ಸೇವೆಯ ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಇಂದಿನ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
